Uncommon Fruits of the Philippines / Mga Di-Pangkaraniwang Prutas ng Pilipinas

 Narito ang ilan sa mga di-pangkaraniwang prutas o bungang-kahoy ng Pilipinas:

1. Mabolo (Velvet Apple) 

(Image from https://articleline.wordpress.com)

2. Garamay (Gooseberry)

(Image from https://www.marketmanila.com)

3. Tiesa 

(Image from https://businessdiary.com.ph)

4.  Aratiles

(Image from https://tastylandscape.com)

5. Kamatsile

(Image from https://makfactao.wordpress.com)

6. Mangosteen 

(Image from https://specialtyproduce.com)

7. Marang

(Image from https://www.mysabah.com)

Mga Tuntunin sa Ortograpiyang Pambansa: Palitang E/I at O/U: Kailan Di Nagpapalit?

Palitang E/I at O/U

Kailan Di Nagpapalit?

1 - Hindi kailangang baguhin ang E at O kapag sinundan ng pang-ugnay na (-ng).

Mga Halimbawa

    a. babaeng masipag        hindi babaing masipag

    b. birong masakit             hindi birung masakit

2 - Hindi kailangang baguhin ang E at O kapag inuulit ang salitang-ugat.

Mga Halimbawa

    a. babáeng-babáe at hindi “babaing-babae”

    b. birò-birò                 at hindi “biru-biro”

    c. anó-anó                 at hindi “anu-ano”

    d. alón-alón                 at hindi “alun-alon”

    e. taón-taón                 at hindi “taun-taon”

    f. píso-píso                 at hindi “pisu-piso”

    g. pitó-pitó                 at hindi “pitu-pito”

    h. pátong-pátong         at hindi “patung-patong”

3 - Huwag baguhin ang dobleng “O”

    Mga Halimbawa

    a. nood panoorin

    b. poot     kapootan

    c. doon paroonan

    d. boto     botohan

    e. goto         gotohan

    f.abono abonohan

    g. loko     lokohin

4 - Huwag baguhin ang UO

    Mga Halimbawa

    a. buo         kabuoan

    b. suot         kasuotan

    c. salimuot kasalimuotan

5 - Mag-ingat dahil may magkaibang kahulugan

    Mga Halimbawa

    a. sálo-sálo—magkakasáma at magkakasabay na kumain 

    b. salusálo—isang piging o handaan para sa maraming tao

    c. bató-bató—paglalarawan sa daan na maraming bato 

    d. batubató—ibon, isang uri ng ilahas na kalapati

    e. halo-halo—pinagsama-sama

    f. haluhalo—pagkaing may yelo at iba pang sangkap

Mga Tuntunin sa Ortograpiyang Pambansa: Kambal-Patinig

 Kambal-Patinig

        Sa pangkalahatan, nawawala ang unang patinig sa mga kambal-patinig na I+(A, E, O) at U+(A, E, I) kapag siningitan ng Y at W sa pagsulat.

Mga Halimbawa

    a. benepicio     ==>    benepisyo

    b. indibidual    ==>    indibidwal

    c. teniente        ==>    tenyente

    d.aguador        ==>    agwador

 

Unang Kataliwasan

        Huwag alisin ang unang patinig kapag ang kambal-patinig ay sumusunod sa katinig sa unang pantig ng salita.

Mga Halimbawa

a. tia ==>     tIYA

b. piano ==>     pIYAno

c. pieza ==>     pIYEsa

d. fuerza ==>     pUWErsa

e. viuda ==>     bIYUda

f. cuento ==>     kUWEnto

Ikalawang Kataliwasan

        Huwag alisin ang unang patinig kapag ang kambal-patinig ay sumusunod sa dalawa o mahigit pang kumpol-katinig (consonant cluster) sa loob ng salita dahil lumuluwag ang pagbigkas at dumadali ang pagpapantig..

 

Mga Halimbawa

a. ostIYA (hostia)

b. leksIYOn (leccion)

c. biskUWIt (biscuit)

d. impIYErno (infierno)

e. eleksIYOn (eleccion);

f. engkUWEntro (encuentro)

 

Ikatlong Kataliwasan

        Huwag alisin ang unang patinig kapag ang kambal-patinig ay sumusunod sa tunog na H.

Mga Halimbawa

a. mahIYA (magia)

b. estratehIYA (estrategia),

c. kolehIYO (colegio)

d. rehIYOn (region).

Ikaapat na Kataliwasan

    Huwag alisin ang unang patinig kapag ang kambal-patinig ay nása dulo ng salita at may diin ang bigkas sa unang patinig ang orihinal.

Mga Halimbawa

 

a. economía (e-co-no-mi-a)    ==>    ekonomIYA

b. geografía (geo-gra-fi-a)      ==>    heograpIYA

c. filosofía (fi-lo-so-fi-a)        ==>    pilosopIYA

 

Malakas na patinig

        Hindi nagdudulot ng kalituhan ang mga kambal-patinig na may malakas na unang patinig (A,E, O)

 

Mga Halimbawa

a. idea                ==>    hindi ideya

b. leon                ==>    hindi leyon

c. teorya             ==>    hindi teyorya

d. ideolohiya      ==>    hindi ideyolohiya

e. kampeon        ==>    hindi kampiyon

ALS A&E REVIEWER: LS 1 - FILIPINO

 ALS A&E Reviewer

LS 1 – Communication Skills:  FILIPINO  (Wastong Gamit)

(Image from https://www.pinoyexchange.com)

Panuto: Piliin ang titik ng tamang sagot at i-shade ito sa iyong answer sheet. Kung sa palagay mo ay walang tamang sagot, i-shade ang E.

1. Tuwing tag-ulan ________ ng palay ang Tatay.

A. tanim

B. nagtanim

C. nagtatanim

D. magtatanim

2. Palagiang maghugas ng kamay upang makaiwas sa sakit dulot ng mikrobyo.

Alin ang pangatnig sa pangungusap?

A. Palagiang

B. maghugas

C. upang

D. dulot

3. Si Abegail ay may dalawang aso at tatlong pusa. Lahat sila ay inahin subalit baog ang isa. Ang pangalan niya ay Beybz.

Alin sa mga sumusunod ang hindi totoo?

A. Lima ang bilang ng mga alaga ni Abegail.

B. Isa sa mga alaga ni Abegail ay lalaki.

C. Mas maraming pusa si Abegail kaysa aso.

D. Lahat ng alaga ni Abegail ay babae. 

4. Di mahapayang gatang si Aling Marites kaya kakaunti lang ang kanyang mga tapat na kaibigan.

Ang kahulugan ng mga salitang may salungguhit ay:

A. Hindi nagpapatalo

B. Ususera

C. Tsismosa

D. Masungit

5. Sa kambal, si Charlie ang __________.

A. may tangkad

B. matangkad

C. mas matangkad

D. pinakamatangkad

6. _________ pista lang ng baryo umuuwi ang Kuya Nilo.

A. Kapag

B. Kung

C. Habang

D. Gayunman

7.  Aling pangungusap ang may tamang bantas at/o baybay?

A. Paborito ni Lukas ang atis, mangga at tsiko.

B. Naku, po!

C. Dumede na ba ang Baby?

D. Dalhin mo ito bukas: ruler, lapis, at papel.

8. Malulusog ang tanim na palay ni Mang Pedro kaya pinangutang na niya ito. Kinabukasan, nasira ng bagyo ang mga pananim.

Anong salawikain ang nababagay sa pahayag?

A. Daig ng maagap ang masipag.

B. Huwag magbilang ng sisiw hanggang di pa napipisa ang mga itlog.

C. Kung may tiyaga, may nilaga.

D. Nasa Diyos ang awa, nasa tao ang gawa.

9. Alin sa mga pangungusap sa ibaba ang walang maling baybay?

A. Nakahuli si Jaime ng maraming apahap at dalagambukid. 

B. Masarap kumain ng halo-halo ngayong tag-araw.

C. Maganda ang kanyang imahe sa publiko.

D. Matibay ang inpraistrakturang ipinatayo ni Meyor Toto.

10. Pupunta raw ______ si Presidente Duterte upang pasinayaan ang bubuksang pampublikong pagamutan.

A. rito

B. dito

C. rin

D. din

11. Kagigising lamang ni Rosita ______ dumating ang kanyang mister.

A. ng

B. nang

C. kung

D. samantalang

12. Si Debbie at ako ay magtutungo sa batis. _______ ay maliligo roon.

A. Sila

B. Tayo

C. Kami

D. Ikaw

13. Nais pumasok ng paaralan si Tim subali’t siya ay nilalagnat.

Anong uri ng pangungusap ito?

A. payak

B. tambalan

C. hugnayan

D. tambalan-hugnayan

14. Pumanaog ka at _________ mo ang bakuran.

A. walisan

B. walisin

C. winalis

D. nawalis

15. Kahit sa siyudad lumaki, __________ ng adobong palaka si Rollie sa tuwing nauuwi ng probinsya.

A. nakain

B. kumakain

C. kinain

D. kakain

16. Malasutla ang kutis ng bagong hirang na Binibining Bacolod.

Anong bahagi ng pangungusap ang malasutla?

A. pangngalan

B. pang-abay

C. pang-angkop

D. pang-uri

17. Kinaon ng kuya ang nanay sa daungan.

Anong salita ang maaaring ipalit sa “kinaon”?

A. Sinundo

B. Inihatid

C. Sinamahan

D. Kinanlungan

18. ___________ mo ng mantekilya ang mga tinapay na ihahandog sa mga bisita.

A. Pahirin

B. Pahiran

C. Ipahid

D. Mapahid

19. Matapos makapagsaing, nanaog si Adelfa upang sunduin ang anak na si Biboy sa paaralan.

Alin ang simuno sa pangungusap?

A. makapagsaing

B. Adelfa

C. anak

D. Biboy

20. Ang katumbas ng “di maliparang uwak” ay ______.

A. malapad

B. malaki

C. malawak

D. mahaba

--o0o--

MGA SAGOT:

Mga Sangkap ng Tula

 Karaniwan nang may 8 sangkap ang Tulang Pilipino

Francisco "Balagtas" Baltazar 

(Image from https://commons.wikimedia.org)

1. Saknong - isang grupo ng mga salita sa loob ng isang tula na may 2 o higit pang taludtod.

2. Sukat - bilang ng pantig sa isang linya o taludtod.

3. Tugma - pinag-isang tunog sa hulihan ng mga taludtod.

        Dalawang Uri ng Tugma

        a. Hindi buong rima (Assonance) - paraan ng pagtutugma ng tunog kung saan                 ang salita ay nagtatapos sa patinig (vowel)

        b. Kaanyuan (Consonance) - paraan ng pagtutugma kung saan ang salita ay                     nagtatapos sa katinig (consonant)

4. Sining o Karikyan - paggamit ng piling angkop at maririkit na salitang nagbibigay ng pangkalahatang impresyon sa bumabasa.

5. Talinhaga - tumutukoy sa paggamit ng matatalinhagang salita at tayutay

6. Anyo - porma ng tula

7. Tono/Indayog - diwa ng tula

8. Persona - tumutukoy sa ngasasalita sa tula; una, ikalawa, o ikatlong katauhan

Mga Tuntunin sa Ortograpiyang Pambansa: Pagrereispel

May mga tuntuning sinusunod sa pagrereispel ng wikang banyaga - Ingles man,  Español, o iba pa - sa Filipino.

(Image from https://www.wonderopolis.org)

1. Huwag magreispel kapag:

    a. Kakatwa o kakatawa ang anyo
    b. Higit na mahirap basahin kaysa orihinal
    c. Nasisira ang kabuluhang kultural
    d. Higit nang popular ang anyo sa orihinal

    Mga Halimbawa

        carbon dioxide vs karbon day-oksayd

        baguette                 vs baget

        feng shui                 vs fung soy

        habeas corpus vs habyas korpus

        bouquet                 vs bukey

        pizza                 vs pitsa

        wifi                         vs wayfay

    Makabubuting isulat na lamang ang ispeling nito sa wikang banyaga kaysa isulat sa Filipino.

2. Sa panghihiram ng salita, Español muna bago Ingles

    Higit na umaalinsunod ang wikang Español sa bigkas at baybay na Filipino kaysa Ingles.

    Mga Halimbawa

    bagahe    (bagaje)               vs        bageyds    (baggage)

    birtud      (virtud)               vs       virtyu        (virtue)

    isla          (isla)                    vs        ayland       (island)

    imahen    (imagen)             vs        imeyd        (image)                             

    sopistikado (sofisticado)    vs       sofistikeyted (sophisticated)

3. Mag-ingat sa mga salitang hindi Español at hindi rin Ingles at hindi matukoy ang pinagmulan

    Mga Halimbawa

    aspekto                    at hindi aspeto

    imahen                    at hindi imahe

    kontemporaneo      at hindi kontemporaryo

    endoso                     at hindi endorse

4. Pasók ang SK at ST kapag nasa dulo ng salita

    Mga Halimbawa

    desk             disk

    test             kóntest

    pest             post

    cost                 kiosk

5. Kapag ang SK o ST ay nasa unahan o gitna ng salita, madalas itong nahahati.

    Mga Halimbawa

    schedule    ==>    is-ked-yul (iskedyul)

    scholar      ==>    is-ko-lar (iskolar)

    style       ==>    is-tayl (istayl)

    stop           ==>    is-tap (istap)

6. Walâng KT

    Mga Halimbawa

    ábstrak (abstract)

    ádik         (addict)

    konék         (connect)

    korék         (correct )

    sabjek         (subject)

Mga Halimbawa ng Ispeling sa Filipino ng mga salitang dayuhan:

chart         tsart

taxi                 taksi

stand by         istámbay

schedule         iskédyul

police         pulís

boxing         bóksing

recess         risés

grocery         gróserí

underpass ánderpás

highway         háywey

traffic         trápik

graduate         grádweyt

corny         kórni

armalite         ármaláyt

--o0o--

Sanggunian: 

Komisyon Sa Wikang Filipino (KWF)

Gamit ng Walong Bagong Titik sa Abakadang Filipino

 Gamit ng Walong Bagong Titik

         Ang dating 20 titik ng Abakada ay nadagdagan ng walo pang titik: C, F, J, Ñ,

 Q, V, X, at Z. Apat sa mga titik na ito (C,Ñ,Q,X) ay mula sa wika ng ibang bansa

 samantalang apat naman (F,J,V,Z) ang sa mga wika sa Filipinas.

Vakul

(Image from https://noreivillamater.wordpress.com

Paano gagamitin ang mga ito sa Filipino?

    Mga Gamit ng walong bagong titik sa pagbabaybay:

        A. Para sa mga kahawig na tunog sa pagsulat ng mga salita mula sa katutubong wika ng Filipinas.

    Mga Halimbawa

    1. feyu (Kalinga) – pipa na yari sa bukawa o sa tambo 

    2. jambangan (Tausug) – halaman

    3. zigattu (Ibanag) – silangan

    4. falendag (Teduray) – plawtang pambibig

    5. vakúl (Ivatan) - pantakip sa ulo na yari sa damo na ginagamit bílang pananggalang sa ulan at init ng araw

    6. kuvát (Ibaloy) - digma

    7. vuyú (Ibanag) - bulalakaw

    8. zinága (Ibanag) - dinuguan

    9. zinanága (Ibanag) - pamana

    10. majáw (Butuan) - maganda

    11. marajáw (Surigao) - maganda

    12. féffed (Gadang, Yogad) - pamaypay

    13. futú (Ibanag Yogad) - pusò

    14. futág (Yog) - pusod

    15. fungán (Yogad) - unan

    16. fúfulaót (Ayg) - butiki

    17. folóy (Ayg) - kubo

    18. fánga (Ayg) - palayok

    19. fungál (Gad) - punò

    20. fúllit (Gad) - gupit

    21. fuút (Gad) - tanong

    22. fúwab (Gad) - hapon

    23. bádju (Itw) – bagyo

    24. ju (Itw) – dito

    25. pádjanán (Itw) – tiráhan

    26. jásjas (Iby, Î-wak) – hinga

    27. jábjab (Iby, Î-wak) – pamaypay

    28. jófan (Gad) – hipan

    29. fidjáw (Gad) – sipol

    30. badjáw (Itw) – bagyo

    31. pádjanán (Itw) – tirahan

    32. jan (Itw) – saan

    33. zipíng (Iba) – kambal

    34. zitá (Iba) – timog

    35. kazzíng (Iba) – kambing

    36. zizzíng (Iba) – dindging na yari sa kawayan

    37. zinágan (Iba) – dinuguan

    38. ziwanán (Iba) – kanan

    39. zigû (Iba) – ligo

    B. Para sa mga bagong hiram na salita na babaybayin sa Filipino

    Mga Halimbawa

    1. selfi

    2. projektor

    C. Para sa mga bagong hiram na salita na hindi binabago ang baybay

    Mga Halimbawa

    1. visa

    2. zigzag

    3. level

    4. fern

    5. jam

    D. Para sa mga pangngalang pantangi

    Mga Halimbawa

    1. John  McDonald

    2. Nueva Vizcaya

    3. Mexico

    4. Nueva Ecija

    E. Para sa mga katawagang siyentipiko at teknikal

    Mga Halimbawa

    1. chlorophyll  

    2. zeitgeist

    3. quorum 

    4. Albizia falcataria

    F. Para sa mga mahirap dagliang ireispel

    Mga Halimbawa

    a. bouquet

    b. jaywalking

    c. quiz

    d. pizza

Sanggunian: 

MGA TUNTUNIN NG ORTOGRAPIYANG PAMBANSA

Komisyon sa Wikang Filipino (KWF)